Voor een echtscheidingsprocedure heeft u altijd een advocaat nodig. Tot 1 maart 2009 was het ook mogelijk om het huwelijk te laten ontbinden buiten de rechter om. Dit noemde men een flitsscheiding. Hiervoor was het noodzakelijk om het huwelijk eerst om te zetten in een geregistreerd partnerschap. Vervolgens kon dit partnerschap wordt beëindigd door inschrijving van een beëindigingsverklaring in de Registers van de Burgerlijke Stand. Op 1 maart 2009 is de Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding ingevoerd. Hiermee is een einde gekomen aan de flitsscheiding.
De twee personen die van elkaar scheiden worden partijen genoemd. Indien de twee personen samen een verzoekschrift tot echtscheiding indienen, wordt ook wel gesproken over verzoekers.
De echtscheidingsprocedure begint met het indienen van een echtscheidingsverzoekschrift bij de rechtbank. Een verzoekschrift kan alleen door een advocaat worden ingediend. Een verzoekschrift is een soort brief aan de rechtbank. In deze brief vraagt u aan de rechtbank om de echtscheiding uit te spreken.
Voor zowel het verzoekschrift als de verdere procedure maakt het uit of slechts één of beide partijen gezamenlijk om de echtscheiding verzoeken. Als slechts één van de partijen dit verzoekschrift indient, noemt men dit een éénzijdig verzoek, anders spreekt men van een gezamenlijk verzoek. Een gezamenlijk verzoek is alleen mogelijk indien u nog met de ander kunt overleggen en afspraken kunt maken. In dat geval kunt u tot een gezamenlijk verzoek besluiten, waarvoor de procedure eenvoudiger is en sneller.
Bij een echtscheiding moeten echter nog meer dingen worden geregeld. In een verzoekschrift wordt de rechter vaak ook gevraagd alimentatie te bepalen of een omgangsregeling vast te stellen. Deze zaken die naast een echtscheiding geregeld moeten worden, noemt men nevenvoorzieningen. Nevenvoorzieningen hebben bijvoorbeeld betrekking op het gezag, de verblijfplaats, en de omgangsregeling met de kinderen.
In het verzoekschrift moet ook de grond voor de echtscheiding staan vermeld. In Nederland is de grond voor een echtscheiding de duurzame ontwrichting van het huwelijk. Duurzame ontwrichting wil zeggen dat de samenleving ondragelijk moet zijn, zonder kans op herstel. Er hoeft niet vermeld te worden waarom het huwelijk duurzaam is ontwricht. Volstaan kan worden met de mededeling dat het huwelijk duurzaam is ontwricht.
Als er tijdens het huwelijk kinderen zijn geboren en deze kinderen zijn op het moment van de echtscheidingsprocedure nog minderjarig, dan is het verplicht om bij het verzoekschrift tot echtscheiding een ouderschapsplan te overleggen. In dit ouderschapslan staan in ieder geval de afspraken vermeld die gemaakt zijn over:
Het ouderschapsplan moet ondertekend worden door beide ouders. Indien het de ouders niet lukt om samen afspraken te maken over de hiervoor genoemde punten, dan kan ook een ouderschapsplan worden overgelegd dat slechts door één ouder is ondertekend. In het verzoekschrift zal dan worden vermeld dat het partijen niet gelukt is om afspraken te maken over de minderjarige kinderen.
Zowel bij een eenzijdig verzoek als bij een gezamenlijk verzoek legt de rechter zijn beslissingen omtrent de echtscheiding en de nevenvoorzieningen vast in een echtscheidingsbeschikking.
Kinderen van twaalf jaar en ouder worden altijd door de kinderrechter gehoord. Kinderen jonger dan twaalf jaar kunnen worden gehoord door de kinderrechter. De kinderrechter is echter niet verplicht hun te horen. De ouders zijn niet aanwezig bij het horen van de kinderen. Ook de advocaten mogen niet bij het horen van de kinderen aanwezig zijn. Alleen de griffier is bij het horen van de kinderen aanwezig. Het is van belang dat kinderen buiten de aanwezigheid van hun ouders en de advocaten worden gehoord, zodat zij ook echt hun mening kunnen geven aan de Kinderrechter. Kinderen willen namelijk in beginsel geen van beide ouders verdriet doen. Als de ouders aanwezig zouden zijn bij het horen, kunnen zij zich geremd voelen om eerlijk hun mening te geven. De griffier schrijft op wat de kinderen aan de Kinderrechter vertellen. De griffier legt dit vast in een proces-verbaal. Ook dit proces-verbaal wordt niet aan partijen of de advocaten gegeven. Tijdens een mondelinge behandeling zal de rechter wel aan partijen vertellen wat de kinderen ongeveer hebben gezegd. Alleen indien de kinderen het goed vinden, zal de rechter de mening van de kinderen volledig vertellen.
Met het uitspreken van de echtscheiding door de Rechtbank bent u nog niet gescheiden. U bent pas gescheiden, als de echtscheidingsbeschikking is ingeschreven in de Registers van de Burgerlijke Stand. Dat gaat als volgt.
Via de advocaat ontvangt u de echtscheidingsbeschikking. De advocaat voegt bij deze beschikking een akte van berusting tevens verzoek tot inschrijving. Deze akte dient u te ondertekenen. Door het ondertekenen van deze akte geeft u aan in te stemmen met de uitgesproken echtscheiding en verzoekt u de ambtenaar van de Burgerlijke Stand de echtscheiding in te schrijven. De ondertekende akte stuurt u terug aan de advocaat waarna deze voor inschrijving zorgdraagt.
Indien één van beide partijen weigert om de akte van berusting te ondertekenen, kan de echtscheiding pas worden ingeschreven nadat de termijn om hoger beroep in te stellen, verstreken is. De termijn om hoger beroep in te stellen bedraagt drie maanden. Deze termijn gaat lopen, op het moment dat de partij heeft kennisgenomen van de echtscheidingsbeschikking. Wanneer dit het geval is, is afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Het voert te ver om dit hier te behandelen. Indien u hier meer over wilt weten, kunt u contact met mij opnemen.